บทสรุปย่อ (Quick Summary)
การทำสัญญาประนีประนอมยอมความ (สัญญายอม) ไม่ทำให้สิทธิของเจ้าหนี้ในการตามไปเพิกถอนการโอนทรัพย์สินที่ทำขึ้นโดยทุจริตเสียไป แม้การโอนจะเกิดขึ้นก่อนทำสัญญายอม แต่ถ้าลูกหนี้มีหนี้อยู่ก่อนแล้วและโอนหนี้เพื่อให้เจ้าหนี้เสียเปรียบ เจ้าหนี้มีสิทธิฟ้องเพิกถอนได้เสมอ
ข้อเท็จจริงโดยย่อ
ลูกหนี้ (จำเลยที่ 1) มีหนี้เช่าซื้อกับเจ้าหนี้ (โจทก์) ระหว่างที่เป็นหนี้กันอยู่นั้น ลูกหนี้ได้แอบโอนที่ดินไปให้บุคคลอื่น (จำเลยที่ 2) หลังจากโอนที่ดินเสร็จแล้ว ลูกหนี้ก็ได้มาทำ “สัญญาประนีประนอมยอมความ” กับเจ้าหนี้เพื่อปรับโครงสร้างหนี้ใหม่ ซึ่งทางกฎหมายเรียกว่าเป็นการทำให้หนี้เดิมระงับและเกิดหนี้ใหม่ ต่อมาเจ้าหนี้พบว่าลูกหนี้แอบโอนทรัพย์หนีไปก่อนหน้าที่จะทำสัญญายอม จึงฟ้องขอให้ศาลสั่งเพิกถอนการโอนนั้น
ประเด็นที่ศาลวินิจฉัย
การที่เจ้าหนี้และลูกหนี้ทำสัญญาประนีประนอมยอมความกัน (หนี้เดิมระงับ เกิดหนี้ใหม่) จะส่งผลให้เจ้าหนี้เสียสิทธิในการฟ้องเพิกถอนการโอนทรัพย์ (ฉ้อฉล) ที่เกิดขึ้น ก่อน ทำสัญญายอมหรือไม่?
ความเห็นของศาลและการตีความ
ศาลฎีกาวางหลักการไว้อย่างเป็นธรรมเพื่อคุ้มครองเจ้าหนี้ ดังนี้ครับ:
- สถานะลูกหนี้ไม่เคยขาดสาย: แม้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 852 สัญญายอมจะทำให้หนี้เช่าซื้อเดิมระงับไปและเกิดหนี้ใหม่ขึ้นมาแทน แต่ในขณะที่ลูกหนี้โอนที่ดินออกไปนั้น “ความเป็นลูกหนี้” ได้เกิดขึ้นแล้วตามสัญญาเช่าซื้อ
- หนี้ใหม่สืบเนื่องจากหนี้เดิม: หนี้ตามสัญญายอมไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่สืบเนื่องมาจากหนี้เช่าซื้อเดิม เมื่อลูกหนี้โอนที่ดินทิ้งทำให้เจ้าหนี้เสียเปรียบในการบังคับคดี (ไม่ว่าจะเป็นหนี้เก่าหรือหนี้ใหม่) สิทธิของเจ้าหนี้ตามกฎหมายย่อมไม่ระงับไป
- เจตนาฉ้อฉล: หากการโอนที่ดินทำให้เจ้าหนี้ไม่มีทรัพย์สินเพียงพอจะชำระหนี้ได้ ย่อมถือเป็นการฉ้อฉล เจ้าหนี้จึงมีสิทธิฟ้องขอให้เพิกถอนการโอนที่ดินนั้นเสีย เพื่อให้ที่ดินกลับมาเป็นกรรมสิทธิ์ของลูกหนี้และนำมาบังคับคดีได้
คำแนะนำจากทนายเอ๊กซ์ (Legal Tip)
“เหลี่ยมกฎหมายของลูกหนี้บางคนคือ ‘โอนทรัพย์ออกก่อน แล้วค่อยมาขอเจรจายอมความ’ เพื่อหวังว่าหนี้เก่าจะจบไปและเจ้าหนี้จะตามไปยุ่งกับทรัพย์ที่โอนไปแล้วไม่ได้ ฎีกานี้เตือนสติลูกหนี้ได้ดีครับว่า ‘เจ้าหนี้ยังคงมีสิทธิตามไปเอาทรัพย์คืนได้’ ตราบใดที่คุณยังมีสถานะเป็นหนี้เขาอยู่ ส่วนในมุมเจ้าหนี้ ก่อนจะเซ็นสัญญายอมความ ผมแนะนำให้ตรวจสอบทรัพย์สินลูกหนี้ให้ดีก่อนครับว่าเขายังมีอะไรเหลือให้เรายึดได้บ้าง”