บทสรุปย่อ (Quick Summary)
ศาลฎีกาวินิจฉัย: เมื่อตกลงแลกรถโดยมีเงื่อนไข “โอนทะเบียนภายหลัง” หากรถถูกไฟไหม้ก่อนเงื่อนไขสำเร็จโดยไม่ใช่ความผิดของใคร กรรมสิทธิ์ยังไม่โอน ฝ่ายที่รถไฟไหม้จะไปเรียกให้อีกฝ่ายโอนรถมาให้ไม่ได้ เพราะหนี้ตามสัญญาต่างตอบแทนย่อมระงับไป
ข้อเท็จจริงโดยย่อ: ดีลแลกเปลี่ยนที่จบด้วยกองเพลิง
โจทก์ (เจ้าของรถเฟี้ยต) และจำเลย (เจ้าของรถออสติน) ตกลงซื้อขายแลกเปลี่ยนรถกัน โดยจำเลยจ่ายเงินสด 2 หมื่น + รถออสติน เพื่อแลกกับรถเฟี้ยตของโจทก์ ทั้งคู่ส่งมอบรถและเงินให้กันเรียบร้อย แต่มี “เงื่อนไขบังคับก่อน” คือจะไปโอนทะเบียนให้กันต่อเมื่อโจทก์ผ่อนชำระค่างวดกับทางกรมสวัสดิการฯ จนจบเสียก่อน
ปรากฏว่าในระหว่างที่รอโอนทะเบียน รถเฟี้ยตที่จำเลยรับไปใช้เกิดไฟไหม้วอดทั้งคันโดยไม่ใช่ความผิดของใคร โจทก์เห็นว่าตนส่งรถให้แล้ว จึงฟ้องบังคับให้จำเลยโอนรถออสตินให้ตนตามสัญญา
ประเด็นที่ศาลวินิจฉัย
เมื่อรถถูกไฟไหม้ในระหว่างที่ยังมีเงื่อนไขการโอนทะเบียน โจทก์ยังมีสิทธิเรียกให้จำเลยโอนรถอีกคันให้หรือไม่?
ศาลชี้: สัญญานี้มีเงื่อนไขบังคับก่อน กรรมสิทธิ์ยังไม่โอนไปยังจำเลย เมื่อรถเฟี้ยตถูกทำลายไปโดยไม่ใช่ความผิดของใคร การชำระหนี้จึงเป็นพ้นวิสัย โจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกให้จำเลยชำระหนี้ตอบแทน (คือการโอนรถออสติน) ตาม ป.พ.พ. มาตรา 372 วรรคแรก
ความเห็นของศาลและการตีความ: “กรรมสิทธิ์ยังไม่โอน ความเสี่ยงอยู่กับเจ้าของ”
ศาลวางหลักการว่าคดีนี้จะนำมาตรา 370 (ที่ให้เจ้าหนี้รับเสี่ยงภัย) มาใช้ไม่ได้ เพราะเป็นสัญญาที่มี “เงื่อนไขบังคับก่อน” และทรัพย์สูญหายในระหว่างที่เงื่อนไขยังไม่สำเร็จ (ตามมาตรา 371)
เมื่อโจทก์ไม่สามารถโอนกรรมสิทธิ์รถเฟี้ยตให้จำเลยได้เพราะรถถูกไฟไหม้ไปแล้ว (พ้นวิสัย) โจทก์ก็หมดสิทธิที่จะไปบังคับให้จำเลยโอนรถออสตินมาให้ตนเช่นกัน ต่างฝ่ายต่างไม่ต้องชำระหนี้ส่วนที่เหลือต่อกัน
คำแนะนำจากทนายเอ๊กซ์ (Legal Tip)
“จำไว้เลยครับ การซื้อขายรถหรือทรัพย์สินที่มีทะเบียน ‘การส่งมอบตัวรถ’ กับ ‘การโอนกรรมสิทธิ์’ มีผลทางกฎหมายต่างกัน! หากสัญญายังมีเงื่อนไขที่ทำให้กรรมสิทธิ์ยังไม่โอนไปเป็นของผู้ซื้อ ความเสี่ยงในตัวทรัพย์นั้นมักจะยังอยู่ที่เจ้าของเดิมครับ ดังนั้น หากมีการแลกเปลี่ยนทรัพย์สินกันและยังโอนไม่ได้ทันที ควรทำประกันภัยหรือทำสัญญาตกลงเรื่องความรับผิดชอบหากเกิดเหตุสุดวิสัยไว้ให้ชัดเจน จะได้ไม่ต้องมานั่งฟ้องร้องให้ช้ำใจแบบคดีนี้ครับ”