“คดีลิขสิทธิ์กราฟิกบนบรรจุภัณฑ์ผงซักฟอก : หลัก Originality และงานศิลปประยุกต์”
จาก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5202/2552 ภายใต้ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537
🔎 วิเคราะห์คำพิพากษา
1️⃣ ประเด็นข้อกฎหมาย
คดีมีประเด็นสำคัญ 2 เรื่อง
- องค์ประกอบกราฟิกและข้อความบนบรรจุภัณฑ์ เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์หรือไม่
- การออกแบบซองบรรจุภัณฑ์ถือเป็น “งานศิลปประยุกต์” หรือไม่
⚖️ หลักกฎหมายที่ศาลวาง
1. หลักความเป็นงานสร้างสรรค์ (Originality)
ศาลวางหลักว่า
งานศิลปกรรมที่จะได้รับความคุ้มครองต้องเป็นงานที่ผู้สร้างสรรค์ทำขึ้นเอง และมีลักษณะสร้างสรรค์สมควรได้รับความคุ้มครอง ไม่ใช่งานทั่วไปที่พบเห็นได้ทั่วไปในอุตสาหกรรม
กล่าวคือ
- ไม่จำเป็นต้องมีคุณค่าทางศิลปะสูง
- แต่ต้องมี ความสร้างสรรค์ในระดับหนึ่ง
🎨 การวินิจฉัยองค์ประกอบแต่ละส่วน
1️⃣ ภาพกราฟฟิก “ประกายดาว (STARBURST)”
ศาลเห็นว่า
- รูปประกายดาวใช้กันทั่วไปในสินค้าทำความสะอาด
- ใช้เพื่อสื่อถึงความสะอาดหรือความสว่าง
- ความแตกต่างจากรูปประกายดาวทั่วไปมีเพียงเล็กน้อย
จึงถือว่า
❌ ยังไม่ถึงระดับงานสร้างสรรค์ที่ได้รับความคุ้มครองลิขสิทธิ์
2️⃣ ภาพกราฟฟิก “Blue Power”
แม้เป็นเพียง
🔵 รูปทรงกลม (รูปทรงเรขาคณิตทั่วไป)
แต่ศาลเห็นว่า
- มีการออกแบบเส้น สี และองค์ประกอบ
- สื่อถึงพลังของผงซักฟอก
- ไม่ได้ลอกเลียนงานอื่น
จึงถือว่าเป็น
✅ งานศิลปกรรมลักษณะงานจิตรกรรมที่มีลิขสิทธิ์
และ
การนำไปใช้ในทางการค้าไม่ทำให้ลิขสิทธิ์หมดไป
3️⃣ ภาพวาด “รูปมือซักผ้า”
ภาพวาดดังกล่าว
- มีการจัดองค์ประกอบของมือและเสื้อผ้า
- เป็นการสร้างสรรค์ด้วยเส้นและสี
- ไม่ได้ลอกเลียนงานอื่น
จึงเป็น
✅ งานศิลปกรรมลักษณะงานจิตรกรรมที่มีลิขสิทธิ์
4️⃣ ข้อความ
“สูตรมาตรฐาน สำหรับซักมือ”
ศาลเห็นว่า
- เป็นเพียงคำสามัญทั่วไป
- ใช้เพื่อบอกคุณสมบัติสินค้า
จึงเป็นเพียง
📌 ข้อความเชิงพาณิชย์ทั่วไป
ดังนั้น
❌ ไม่ได้รับความคุ้มครองลิขสิทธิ์
🧩 หลัก “การแยกส่วนของงาน”
แม้ข้อความจะใช้ร่วมกับภาพ
แต่ศาลเห็นว่า
- ภาพวาด
- ข้อความ
สามารถ แยกออกจากกันได้
ผลคือ
| องค์ประกอบ | ลิขสิทธิ์ |
|---|---|
| ภาพ Blue Power | มี |
| ภาพมือซักผ้า | มี |
| ข้อความ “สูตรมาตรฐาน สำหรับซักมือ” | ไม่มี |
🧱 งานศิลปประยุกต์ (Applied Art)
ตามนิยามในมาตรา 4 ของ
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537
งานศิลปประยุกต์ คือ
การนำงานศิลปกรรมไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น นอกเหนือจากการชื่นชม เช่น ใช้สอย ตกแต่ง หรือใช้ทางการค้า
ในคดีนี้
- ภาพ Blue Power
- ภาพวาดรูปมือ
ถูกนำไป
📦 จัดวางบนซองบรรจุภัณฑ์สินค้า
เพื่อใช้
💰 ทางการค้า
ดังนั้น
✅ การออกแบบซองบรรจุภัณฑ์จึงเป็น “งานศิลปประยุกต์”
📚 หลักกฎหมายสำคัญจากฎีกานี้
1️⃣ งานศิลปกรรมต้องมี Originality
2️⃣ รูปแบบทั่วไปในอุตสาหกรรมอาจ ไม่ถือเป็นงานลิขสิทธิ์
3️⃣ รูปทรงเรขาคณิตก็อาจมีลิขสิทธิ์ได้ หากมีการสร้างสรรค์องค์ประกอบ
4️⃣ ข้อความโฆษณาทั่วไปมัก ไม่มีลิขสิทธิ์
5️⃣ งานศิลปกรรมที่นำไปใช้ในสินค้า อาจกลายเป็น งานศิลปประยุกต์
🧠 สรุปฎีกา (สั้นที่สุด)
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า
- ภาพประกายดาวที่ใช้ทั่วไปในสินค้า ไม่ใช่งานลิขสิทธิ์
- ภาพกราฟฟิก Blue Power และภาพวาดรูปมือ เป็นงานศิลปกรรมที่มีลิขสิทธิ์
- ข้อความ “สูตรมาตรฐาน สำหรับซักมือ” ไม่มีลิขสิทธิ์
- การนำภาพศิลปกรรมไปใช้บนซองสินค้า ถือเป็นงานศิลปประยุกต์
✅ แก่นของฎีกานี้
ไม่ใช่ทุกสิ่งที่ออกแบบเองจะมีลิขสิทธิ์ ต้องมี “ความสร้างสรรค์ที่แท้จริง” และงานศิลปกรรมที่นำไปใช้ในสินค้าอาจถือเป็นงานศิลปประยุกต์ได้