ฐานภาษี คืออะไร? เข้าใจให้ชัดก่อนวางแผนภาษี
ฐานภาษี หมายถึง “มูลค่า” หรือ “จำนวนเงิน” ที่กฎหมายกำหนดให้นำไปคำนวณภาษี โดยนำไปคูณกับ อัตราภาษี เพื่อให้ได้ “ภาษีที่ต้องชำระ”
สูตรพื้นฐาน:
ภาษีที่ต้องชำระ = ฐานภาษี × อัตราภาษี
การเข้าใจฐานภาษีอย่างถูกต้อง มีผลโดยตรงต่อการวางแผนภาษี การคำนวณภาษี และการลดความเสี่ยงข้อพิพาทกับกรมสรรพากร
1) ฐานภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
กฎหมายหลักคือ ประมวลรัษฎากร
ฐานภาษี = เงินได้พึงประเมินสุทธิ
คำนวณจาก:
- เงินได้พึงประเมิน (ตามมาตรา 40)
- หัก ค่าใช้จ่าย
- หัก ค่าลดหย่อน
- เหลือเป็น เงินได้สุทธิ (นี่คือ “ฐานภาษี”)
จากนั้นนำไปคำนวณตามอัตราภาษีแบบขั้นบันได (Progressive Rate)
ตัวอย่าง
รายได้ทั้งปี 1,000,000 บาท
– ค่าใช้จ่าย 100,000
– ค่าลดหย่อน 150,000
= เงินได้สุทธิ 750,000 บาท
750,000 บาท คือฐานภาษี แล้วจึงนำไปคำนวณตามอัตราภาษีขั้นบันได
2) ฐานภาษีเงินได้นิติบุคคล
กฎหมายหลักคือ ประมวลรัษฎากร
ฐานภาษี = กำไรสุทธิทางภาษี
เริ่มจากกำไรทางบัญชี แล้วปรับปรุงตามกฎหมายภาษี เช่น
- บวกกลับค่าใช้จ่ายต้องห้าม
- หักรายได้ที่ได้รับยกเว้น
เมื่อได้ “กำไรสุทธิทางภาษี” แล้วจึงนำไปคูณอัตราภาษี (ปกติ 20%)
3) ฐานภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)
กฎหมายหลักคือ ประมวลรัษฎากร
ฐานภาษี = มูลค่าของสินค้าหรือบริการ
โดยทั่วไปคือ ราคาขายก่อน VAT
ตัวอย่าง:
ขายสินค้า 100,000 บาท
VAT 7% = 7,000 บาท
100,000 บาท คือฐานภาษี
หมายเหตุ: บางกรณีมีการกำหนดฐานภาษีเฉพาะ เช่น ราคาตลาด หรือมูลค่าศุลกากร (กรณีนำเข้า)
4) ฐานภาษีธุรกิจเฉพาะ (SBT)
กฎหมายหลักคือ พระราชกฤษฎีกาภาษีธุรกิจเฉพาะ
ฐานภาษี = รายรับก่อนหักค่าใช้จ่าย
ต่างจากภาษีเงินได้ที่คิดจาก “กำไร”
SBT คิดจาก “รายรับ”
เช่น ธุรกิจให้กู้เงิน
มีดอกเบี้ยรับ 1,000,000 บาท
ฐานภาษี = 1,000,000 บาท
นำไปคูณอัตราภาษีธุรกิจเฉพาะ
5) ฐานภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง
กฎหมายหลักคือ พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. 2562
ฐานภาษี = มูลค่าประเมินทุนทรัพย์
อ้างอิงจากราคาประเมินของกรมธนารักษ์
แล้วคูณอัตราภาษีตามประเภทการใช้ประโยชน์
- ที่อยู่อาศัย
- เกษตรกรรม
- พาณิชยกรรม
- รกร้างว่างเปล่า
ประเด็นสำคัญทางกฎหมาย
- ฐานภาษีไม่เท่ากับรายรับเสมอไป
บางภาษีคิดจากกำไร (เช่น ภาษีเงินได้)
บางภาษีคิดจากรายรับ (เช่น SBT) - การกำหนดฐานภาษีผิด อาจถูกประเมินย้อนหลัง
หากเจ้าพนักงานเห็นว่าคำนวณต่ำกว่าความเป็นจริง อาจประเมินเพิ่มเติม พร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม - ภาระพิสูจน์อยู่ที่ผู้เสียภาษี
ต้องมีเอกสารหลักฐานครบถ้วน เช่น ใบกำกับภาษี บัญชี รายงานการเงิน
สรุปแบบเข้าใจง่าย
| ประเภทภาษี | ฐานภาษีคืออะไร |
|---|---|
| ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา | เงินได้สุทธิ |
| ภาษีเงินได้นิติบุคคล | กำไรสุทธิทางภาษี |
| VAT | ราคาสินค้าหรือบริการก่อน VAT |
| SBT | รายรับ |
| ภาษีที่ดิน | มูลค่าประเมินทุนทรัพย์ |