ประเภทเงินได้พึงประเมิน ตามกฎหมายภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
คำว่า “เงินได้พึงประเมิน” หมายถึง เงินหรือประโยชน์ใด ๆ ที่ผู้เสียภาษีได้รับ และต้องนำมาคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ตาม ประมวลรัษฎากร มาตรา 40
กฎหมายแบ่งเงินได้พึงประเมินออกเป็น 8 ประเภท ดังนี้
(1) เงินได้จากการจ้างแรงงาน
เช่น เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส เบี้ยเลี้ยง ค่าคอมมิชชั่น
ลักษณะสำคัญคือ มีความสัมพันธ์แบบ “นายจ้าง–ลูกจ้าง”
ตัวอย่าง
- เงินเดือนพนักงานบริษัท
- ค่าตำแหน่ง
- โบนัสประจำปี
หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาไม่ได้ (ใช้เฉพาะค่าลดหย่อนตามกฎหมาย)
(2) เงินได้จากหน้าที่หรือตำแหน่งงานที่ทำ
เช่น ค่ากรรมการบริษัท ค่าที่ปรึกษา (ในลักษณะตำแหน่ง)
ต่างจาก (1) ตรงที่ไม่ใช่ลูกจ้าง แต่รับเงินเพราะ “ดำรงตำแหน่ง”
(3) ค่าแห่งกู๊ดวิลล์ ลิขสิทธิ์ สิทธิอย่างอื่น
เช่น
- ค่าลิขสิทธิ์หนังสือ เพลง โปรแกรม
- ค่าความนิยม (Goodwill)
- สิทธิในเครื่องหมายการค้า
(4) ดอกเบี้ย เงินปันผล เงินส่วนแบ่งกำไร
เช่น
- ดอกเบี้ยเงินฝาก
- ดอกเบี้ยเงินกู้
- เงินปันผลจากบริษัท
บางกรณีสามารถเลือกหัก ณ ที่จ่ายเป็น Final Tax ได้
(5) เงินได้จากการให้เช่าทรัพย์สิน
เช่น
- ค่าเช่าบ้าน
- ค่าเช่าที่ดิน
- ค่าเช่ารถ
ลักษณะคือ “ให้ใช้ทรัพย์ แต่ไม่ได้โอนกรรมสิทธิ์”
(6) เงินได้จากวิชาชีพอิสระ
ได้แก่
- แพทย์
- ทนายความ
- วิศวกร
- สถาปนิก
- นักบัญชี
เป็นเงินได้จากความรู้เฉพาะตัว ไม่ใช่ลูกจ้าง
(7) เงินได้จากการรับเหมา
เช่น
- รับเหมาก่อสร้าง
- รับเหมาทำของ
- รับเหมาบริการ
ลักษณะคือ ผู้รับเหมารับผิดชอบทั้งค่าแรงและวัสดุ
(8) เงินได้จากธุรกิจ การพาณิชย์ การเกษตร อุตสาหกรรม
เป็นหมวดกว้างที่สุด เช่น
- ค้าขายออนไลน์
- ทำร้านอาหาร
- ทำฟาร์ม
- ทำโรงงาน
ถ้าไม่เข้า (1)–(7) มักจะตกอยู่ใน (8)
ภาพรวมเชิงโครงสร้าง
| ประเภท | ธรรมชาติของเงินได้ |
|---|---|
| (1) | ลูกจ้าง |
| (2) | ดำรงตำแหน่ง |
| (3) | สิทธิ/ทรัพย์สินทางปัญญา |
| (4) | ผลตอบแทนจากเงินทุน |
| (5) | ให้เช่าทรัพย์ |
| (6) | วิชาชีพเฉพาะ |
| (7) | รับเหมา |
| (8) | ธุรกิจทั่วไป |
ประเด็นสำคัญทางปฏิบัติ
- การจำแนกประเภทมีผลต่อ “การหักค่าใช้จ่าย”
- มีผลต่อ “การหักภาษี ณ ที่จ่าย”
- บางประเภทเลือกเสียแบบ Final Tax ได้
- ถ้าจำแนกผิด อาจเสียภาษีเกิน หรือถูกประเมินย้อนหลัง
สรุป
เงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40 แบ่งเป็น 8 ประเภท โดยพิจารณาจาก “ลักษณะของกิจกรรมที่ก่อให้เกิดเงินได้” ไม่ใช่ดูแค่ชื่อเรียกของรายได้ การเข้าใจโครงสร้างนี้สำคัญมากต่อการวางแผนภาษี การทำบัญชี และการต่อสู้คดีภาษี