ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (Personal Income Tax)
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา คือ ภาษีที่จัดเก็บจาก “เงินได้สุทธิ” ของบุคคลธรรมดาในแต่ละปีภาษี โดยอยู่ภายใต้กรอบของ ประมวลรัษฎากร และอยู่ในการกำกับของ กรมสรรพากร
1) ใครบ้างที่ต้องเสียภาษี
- บุคคลธรรมดา
- ห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล
- ผู้ถึงแก่ความตายระหว่างปีภาษี (ผู้จัดการมรดกยื่นแทน)
- กองมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง
หลักถิ่นที่อยู่ (Residence Rule)
- อยู่ในประเทศไทยรวมกันตั้งแต่ 180 วันขึ้นไปในปีภาษี → เสียภาษีจากเงินได้ทั่วโลก (ตามเงื่อนไขการนำเงินเข้า)
- อยู่น้อยกว่า 180 วัน → เสียเฉพาะเงินได้ที่เกิดในประเทศไทย
2) ประเภทเงินได้ (มาตรา 40)
โดยสรุปแบ่งเป็น 8 ประเภท เช่น
- เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส
- ค่าจ้างทำของ ค่านายหน้า
- ค่าเช่า
- ดอกเบี้ย เงินปันผล
- วิชาชีพอิสระ
- รับเหมา
- กิจการพาณิชย์ เกษตร อุตสาหกรรม
- เงินได้อื่น ๆ
แต่ละประเภทมี “อัตราหักค่าใช้จ่าย” แตกต่างกัน (เหมาเป็นเปอร์เซ็นต์ หรือหักตามจริง)
3) วิธีคำนวณภาษี (ภาพรวมเชิงโครงสร้าง)
ขั้นตอนที่ 1: รวมเงินได้ทั้งปี
↓
ขั้นตอนที่ 2: หักค่าใช้จ่าย (ตามประเภทเงินได้)
↓
ขั้นตอนที่ 3: หักค่าลดหย่อน (ส่วนตัว คู่สมรส บุตร ประกันชีวิต กองทุน ฯลฯ)
↓
= เงินได้สุทธิ
↓
ขั้นตอนที่ 4: คำนวณตามอัตราก้าวหน้า
4) อัตราภาษีแบบก้าวหน้า
อัตราภาษีเริ่มตั้งแต่ 0% และไล่ระดับขึ้นไปตามฐานเงินได้สุทธิ (สูงสุด 35%) หลักคิดสำคัญคือ เสียตามขั้นบันได ไม่ใช่คิดทั้งก้อนในอัตราสูงสุด
5) ค่าลดหย่อนที่พบบ่อย
- ค่าลดหย่อนส่วนตัว
- คู่สมรส (ไม่มีเงินได้)
- บุตร
- เบี้ยประกันชีวิต/สุขภาพ
- กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ, RMF, SSF
- ดอกเบี้ยกู้ซื้อที่อยู่อาศัย
- เงินบริจาค
กลยุทธ์สำคัญคือ “จัดโครงสร้างรายได้ + ใช้สิทธิลดหย่อนให้ครบ”
6) การยื่นแบบและกำหนดเวลา
- แบบ ภ.ง.ด. 90/91
- ยื่นภายในเดือนมีนาคมของปีถัดไป (หรือเมษายนหากยื่นออนไลน์)
7) ประเด็นวางแผนภาษีเชิงกลยุทธ์
- แยกเงินได้หลายประเภท → บริหารค่าใช้จ่ายให้เหมาะสม
- ใช้เครื่องมือการลงทุนที่มีสิทธิประโยชน์ภาษี
- วางแผนกระแสเงินสดทั้งปี ไม่รอปลายปี
- หากมีรายได้สูงต่อเนื่อง → พิจารณาโครงสร้างธุรกิจ (บุคคล vs นิติบุคคล)
8) มุมมองสำหรับนักลงทุน
ถ้าเน้นพอร์ตหุ้นปันผลระยะยาว (ตามเป้าหมายสร้างกระแสเงินสด) ควรพิจารณา
- เครดิตภาษีเงินปันผล
- ภาษีดอกเบี้ย
- โครงสร้างการถือครอง (ถือในนามบุคคล vs บริษัท)
- การใช้สิทธิยกเว้นบางกรณี
การวางแผนภาษีไม่ใช่แค่ “ลดภาษี” แต่คือ “ออกแบบโครงสร้างรายได้ให้เติบโตโดยไม่เสียประสิทธิภาพ”